Kranten Artikelen

In het spoor van Potter
Algemeen Dagblad, donderdag 15 november
door jasmijn hofman

De Harry-Potter-film kwam voor Groot-Brittannië als geroepen. Na de mkz-epidemie en de terroristische aanslagen bleven bezoekers massaal weg. Het is nu aan de tovenaarsleerling om toeristen het land weer binnen te lokken. Met een Potter-route langs de kastelen, kathedralen en dorpen waar de film werd opgenomen. Een reis langs feiten en fictie.

Harry is niet thuis. Het doodsaaie huis van de doodgewone familie Duffeling in het keurige Klein Zanikem, oogt verlaten. In de Ligusterlaan zijn de struiken in het gareel gesnoeid en geen grassprietje staat scheef in het gazon. Het enige dat opvalt is een witte uil in de lucht.

Onverwacht deponeert de vogel een pakje voor mijn voeten. Een bericht van het Brits Toeristenbureau: de film over Harry Potter en de Steen der Wijzen, gaat in première. Bijgesloten is een kaart met belangrijke filmlocaties en een boodschap: volg het nog warme spoor van Harry Potter.

Bracknell (1), bij Londen, was volgens filmproducent Warner Bros saai genoeg om door te gaan voor Klein Zanikem, waar Harry woont bij zijn oom en tante. Hij ontdekt in de dierentuin voor het eerst dat hij bijzondere gaven heeft. Daar raakt hij per ongeluk in gesprek met een boa constrictor, een rol die overtuigend is gespeeld door een enorme slang uit de London Zoo (2a).

Dan krijgt Harry een brief met een uitnodiging om te studeren aan Zweinsteins Hogeschool voor Hekserij en Hocus-Pocus. Hagrid, de terreinknecht van de school, moet hem veel bijbrengen. Want wie opgroeit in een `dreuzel'-gezin - zoals tovenaars de gewone stervelingen noemen - weet natuurlijk niet dat er naast de gewone-mensen-wereld ook een tovenaarswereld bestaat. De voornaamste taak van het Ministerie van Toverkunst is dan ook dreuzels daarover onwetend te houden.

Hagrid neemt Harry mee Londen in, waar - naar het schijnt - in het gebouw van het Australia House, de ambassade (2b), tovenaarsbank Goudgrijp is gevestigd. Kilometers onder de grond schittert het van de knoeten, zilveren sikkels en gouden galjoenen, bewaakt door kobolds. Harry heeft heel wat tovenaarsgeld geërfd.

In de Wegisweg, hartje Londen, koopt Harry voor school een gewaad, een ketel, boeken en zijn toverstaf. Die straat bereik je volgens schrijfster J.K. Rowling als je door café De Lekke Ketel heen loopt. Maar het Ministerie van Toverkunst heeft uitstekend werk verricht: het café blijkt onvindbaar te zijn en de Wegisweg is behoorlijk weg. Tenminste, voor een dreuzel als ik.

Als Harry's eerste schooldag op Zweinstein aanbreekt, wordt hij verwacht op King's Cross Station in Londen (2c), waarvandaan de Zweinsteinexpres vertrekt. `Perron 9 3/4, 11.00 uur' staat er op zijn kaartje. De tovenaarsfamilie Wemel, die (vergeefse) pogingen heeft gedaan zich zo onopvallend mogelijk te kleden als dreuzels, helpt hem. Een voor een lopen de leerlingen dwars door de stenen muur die perron 9 en 10 scheidt, waarmee ze op perron 9 3/4 belanden. Zelfs Hermelien Griffel, die toch van dreuzelouders afstamt, lukt het.

Dat kan ik ook. Per slot van rekening ben ik vaak genoeg voor heks uitgemaakt. De goudomrande stationsklok wijst 11.00 aan en er lopen genoeg mensen rond die nou niet bepaald volgens de laatste mode zijn gekleed. Ik heb voor de zekerheid maar een puntmuts gekocht. Eén probleem: tussen perron 9 en 10 bevindt zich geen barricade zoals het boek beschrijft. Een afleidingsmanoeuvre van het ministerie? Tussen perron 4 en 5 in het andere gebouw wel. Dat zag Warner Bros ook, en - ha! - ik laat mij niet van de wijs brengen. Het gewelfde glazen plafond met de sierlijke metalen binten ziet er spookachtig uit in het ochtendlicht. Dit moet de plek zijn. Er zit zelfs een uil. Of is het een stadsduif? In een drafje ren ik af op de muur. Vol overtuiging, dat moet volgens het boek. Het resultaat is een gekneusde rib en lachende omstanders.

Dan maar per dreuzeltrein. In Oxford ontvangt Fred Wharton, hoofdconservator van Christ Church College, waar 540 studenten onderdak hebben, mij op de trappengalerij (3a) alsof hij professor Perkamentus zelf is. De lange witte baard ontbreekt en hij is wellicht een paar honderd jaar jonger, maar zijn gezellige dikke buik overtuigt. De entree, met zijn monumentale trappen en kunstig bewerkte plafond, was de perfecte locatie voor de ontvangst van de nieuwe lichting tovenaarsleerlingen. Een varkenskop op een sokkel maakte het plaatje compleet.

Oxford werd volgens Wharton uitgekozen, omdat daar nooit per ongeluk een modern gebouw op de achtergrond kon worden gefilmd. En wie weet is het ook geen toeval dat mysterieuze kinderboeken als een rode draad door de geschiedenis van de stad lopen. Lewis Caroll, ooit student, schreef er Alice en Wonderland en ook Tolkien studeerde af in Oxford.

Wat geheimzinniger is: Rowling beschrijft de Grote Zaal, waar de leerlingen van Zweinstein dineren, alsof het de Tudor Eetzaal van Christ Church College (3a) is. Toch zou ze nooit Oxford hebben bezocht. In de zaal hangen schilderijen van belangrijke mensen die ooit in Oxford hebben gestudeerd; 13 premiers bracht de universiteit voort. Links en rechts branden open haarden.

Minpuntje was dat er in de echte eetzaal slechts drie lange rijen tafels staan, terwijl Zweinstein vier `studentenhuizen' moet herbergen. Gelukkig is film maken net toveren: de Grote Zaal werd exact nagebouwd in de Leavesden Film Studio's in Hertfordshire, maar dan anderhalf keer groter: met vier rijen tafels voor de huizen Griffoendor, Ravenklauw, Huffelpuf en Zwadderich.

Tovenaar of dreuzel, iedere student heeft een bibliotheek nodig. In de prachtige Bodleian Library uit 1602 (3b), op 5 minuten loopafstand van Christ Church College, werd dagenlang gefilmd. Tussen de rijen saaie dreuzeltitels, stopte Warner Bros boeken als `Gedaanteverandering voor beginners'. Tijdens een nachtelijk bezoek aan de verboden sectie krijgt Harry te maken met een boek, dat begint te krijsen zodra hij het openslaat. Ik moet het doen met een krijsende bibliothecaris, als de flits van mijn camera per ongeluk afgaat. Voor mij is de hele bibliotheek nu verboden terrein. Een verdieping lager ligt de Divinity School, waar in de Middeleeuwen godsdienstonderwijs werd gegeven. Dit werd de ziekenzaal, want zelfs een tovenaar breekt wel eens een bot.

Voor de buitenkant van Zweinstein werd Alnwick Castle (4) gebruikt, hoog in Engeland. Maar de belangrijkste filmscènes spelen zich af in de duistere gangen van Zweinstein. Gangen van allerlei kloosters en kathedralen, waaronder die van de Gloucester Cathedral (5), hebben daarvoor model gestaan. Sommige vrome gelovigen in de oude havenstad waren boos over de vermenging van tovenarij met het christendom, maar de deken van Gloucester ziet het zo: ,,Het kwade overwint het goede. Dat is toch waar het uiteindelijk om draait?'' In een van de gangen kregen de heiligen in de glas-in-loodramen zelfs puntmutsen op in plaats van de halo's.

Ook de gangen van Lacock Abbey (6) waren gewild. Het middeleeuwse dorpje Lacock, onder Chippenham in Wiltshire, ligt sprookjesachtig in een vallei. Je waant je er in een andere tijd. Abdij-beheerder Graham Heard trekt me bruut in het ontnuchterende heden. ,,Ja, hier is gefilmd, ja. Meer krijg je niet uit mij. Instructies van Warner Bros.''

Ook over de gigantische 15de-eeuwse kookpot in een van de vertrekken laat hij weinig los. Alleen dat met stomend ijs voor de film werd gesuggereerd dat in die pot een toverdrank pruttelde. Eronder mocht natuurlijk geen vuurtje worden gestookt, maar daar draait een tovenaar zijn hand niet voor om. Tijdens het filmen hield een strenge medewerkster van de 13de-eeuwse abdij toezicht. Wie te dicht in de buurt kwam van het oorspronkelijke, onlangs gerestaureerde pleisterwerk van de muren, kreeg een uitbrander. De feeks.

Uiteindelijk is in de film nauwelijks te zien welke scène zich waar afspeelt, met een computer zijn alle beelden naadloos aan elkaar geknoopt. Dat is ook de bedoeling, want voor wie Oxford of de kathedraal van Gloucester herkent, is de magie van de film direct verdwenen. Harry Potter is fictie. En Zweinstein bestaat natuurlijk niet echt.

Of wel? Een witte uil zit hoog op een boomtak toe te kijken. Ik begin Warner Bros te verdenken van samenwerken met het Ministerie van Toverkunst.