Kranten Artikelen

Sirius Zwarts wil karwei afmaken: Harry doden
Trouw, 12 februari 2000
NANDA ROEP

Een debutante schrijft een boek dat niet alleen in eigen land Engeland, maar wereldwijd groot succes oogst. Ze sluit een miljoenencontract met Warner Brothers voor de verfilming van het verhaal en belooft bovendien het debuut uit te bouwen tot een serie van zeven delen. Hoe groot is dan de kans dat je jezelf overschat, dat de kwaliteit van het project afglijdt?
Veel debutanten lukt het niet om sowieso een tweede boek te schrijven, laat staan om dat te doen binnen de vastgelegde kaders van een eerder product. En onder tijdsdruk, niet te vergeten. Zelfs als het lukt, houden uitgevers de vingers gekruist. Na een goed derde boek wordt over het algemeen pas bewezen geacht dat een schrijver werkelijk talent heeft. Om die reden was het extra spannend toen vorige week vrijdag 'Harry Potter & de Gevangene van Azkaban' verscheen, het derde boek in de serie.

Enige vrees over kwaliteitsvermindering blijkt al snel ongegrond. Rowling heeft alles onder controle, ze schrijft met zekere hand. Er moet heel wat gebeuren wil dit grootschalige avontuur, dat zowaar een hype lijkt te ontketenen, nu nog op een mislukking uitlopen.

Voor wie het heeft gemist: Harry Potter is een jonge tovenaar die op Zweinsteins Hogeschool voor Hekserij en Hocus-Pocus zit. Hij is geen gewone jongen, en zelfs geen gewone tovenaar, want hij wordt op de hielen gezeten door de duistere macht Voldemort en zijn aanhangers. Deze macht, die in de volksmond Jeweetwel wordt genoemd, raakte zijn krachten kwijt toen Harry als baby een aanslag wist te overleven. Hij hield hier een litteken aan over op zijn voorhoofd, in de vorm van een bliksemschicht. Waarom Jeweetwel Harry per se moet hebben, krijgt hij pas te horen 'als hij er klaar voor is'. Voldemort denkt dat zijn macht is hersteld zodra Harry is verslagen. Bij de aanslag zijn Harry's ouders wel om het leven gekomen en sindsdien groeit Harry op bij zijn oom en tante Duffeling, die niets te maken willen hebben met tovenarij.

In het eerste deel, 'Harry Potter & de Steen der Wijzen' neemt Harry het op tegen Voldemort, die het lichaam van een docent heeft overgenomen. In het tweede deel, 'Harry Potter & de Geheime Kamer' verschijnt Jeweetwel als de gigantische slang die scholieren laat verstenen. Nu, in zijn derde schooljaar - want ieder deel staat voor een schooljaar; zeven lesjaren in totaal - is er een gevangene ontsnapt uit de gevangenis van Azkaban. De ontsnapte, Sirius Zwarts, is de moordenaar van Harry's ouders en komt nu het karwei afmaken: Harry, die inmiddels dertien is, doden.

Vanwege zijn ontsnapping aan Voldemort worden Harry speciale talenten toegedicht, dus zijn het Ministerie van Toverkunst en het hoofd van de school extra zuinig op hem - en ook vanwege zijn spijtige achtergrond. Hoewel niemand Harry bang wil maken, wordt hij duidelijk bewaakt.

Terwijl de spanning oploopt, brengt Rowling nieuwe elementen ten tonele. We kenden al de Sorteerhoed, de Brulbrieven, Uilenpost, Zwerkbal en het gegeven van de bewegende foto's. Nu komen daar nieuwe elementen bij: de gevangenisbewaker Dementor, die alle gelukkige gedachten uit je zuigt, de razendsnelle bezem Vuurflits waarop je ieder partijtje Zwerkbal kunt winnen, het Fabeldier Hippogrief, dat half paard en half vogel is. Een belangrijk nieuw gegeven is dat naast het immense kasteel waarin de school is gevestigd, een tovenaarsdorp ligt dat Zweinsveld heet - daar zullen we vast en zeker vaak terugkeren.

Rowling geeft ook 'oude' elementen extra diepgang. Zo blijkt zich onder de beukende Beukwilg een geheime gang te bevinden naar de ruimte waar Zwarts zich schuilhoudt. In dit derde deel krijgen we bovendien een uitgebreider verslag van de moord op Harry's ouders.

Hoewel Rowling ieder jaar een nieuw boek moet afleveren, zijn de delen steeds dikker geworden en schrijft ze nog altijd met geduld en oog voor detail. Vele grapjes worden gemaakt, zoals bijvoorbeeld over het feit dat er ieder jaar een nieuwe leraar Verweer tegen Zwarte Kunsten wordt versleten. ,,Er gingen geruchten dat er een vloek rustte op die baan.' Wat meteen maar de kwaliteit van de docenten bepaalt. Gelukkig, want daardoor krijgen de brouwende, voorspellende en toverende personages een flinke dosis menselijkheid die hun krachten relativeert.

Het is ongelooflijk, maar in de ruim driehonderd pagina's is het werkelijk geen moment saai. Niet voor niks beweren sommige kinderen dat ze pas sinds Harry Potter van lezen houden. Zelfs de laatste zestig pagina's zijn niet vervelend om te lezen, terwijl daar eigenlijk een kleine anticlimax plaatsvindt.

In het derde boek zit namelijk geen spannende finale waarin Harry al zijn tovertalent en nieuwe technieken moet aanwenden om de vijand te verslaan. In plaats daarvan krijgen we uitleg voorgeschoteld: praten, praten, praten over hoe de vork in de steel zit. Dat mag best een keer, hoewel ik hoop dat deel vier weer een spetterend einde krijgt.

In Engeland verschijnt het vierde deel al over vijf maanden, op 8 juli. Wij zullen een paar maanden langer moeten wachten op het boek, dat nog geen officiële titel draagt. Wiebe Buddingh' heeft een flinke kluif aan de boeken. Voor dit derde deel is de verschijningsdatum uitgesteld omdat anders de vertaling moest worden afgeraffeld. Het is nogal wat als je met woorden als Boterbier, Gluiposcoop en Tijdverdrijver op de proppen moet komen.

Hopelijk wordt in het volgende boek dieper ingegaan op de gevoelens die Harry heeft voor het meisje Cho Chang, tegen wie hij Zwerkbal speelt: ,, . . . hij kreeg plotseling een raar gevoel in zijn maag dat volgens hem niets met zenuwen te maken had.' En wie weet zal een grotere rol zijn weggelegd voor de pleegvader die Harry blijkt te hebben. Voor de antwoorden zal ik, net als de kinderen, geduld moeten opbrengen tot het eindelijk in de winkels ligt.